Text Box:  Resources for Speech-Language Pathologists, Educators, and Parents
Text Box:  Hmong-English Bilingual Speakers
picture1

Folklore

An example of a folklore in Hmong by Mr. Txooj Pov Xiong

[Listen]  [English Translation (in preparation)]

 

Hmoob Dab Neeg:  Txooj Pov Xiong, May 5, 2006

 

Phuab thaum ub, ces muaj plaub tug kwv tij.  Tus hlob hlob ces lub npe hu ua Cib Tuam no.  Tus yau Cib Tuam ces lub npe hu ua Keeb Lwm.  Tus yau Keeb Lwm ces lub npe hu ua Cia Cawv.  Lawv kuj muaj ib tug kwv ntxawg ntxawg puag tom qab.  Nws yau lawv ntau xyoo deb heev li.  Nws lub npe hu ua Meej Sawm no, tab sis lawv hlub hlub ces lawv hu nws ua Mi Sawm xwb.  Hme.  Thaum lub sij hawm ua lawv tseem yau ntawd, Cib Tuam lawv kuj, o, muaj niam thiab muaj txiv.  Lawv kuj mauj pog thiab.  Lawv, aws, lub neej yeej txom nyeem, tab sis lawv kuj sib hlub thiab, tsis kho siab.  Aws. 

 

Tsis ntev ntawd ces Cib Tuam txiv kuj tau mob phem, ces nws kuj tau tuag lawm.  Aws, Cib Tuam niam kuj, thiab Cib Tuam pog lawv kuj khwv rau Cib Tuam lawv noj los tau li kaum tawm lub xyoo.  Tom qab ntawd, Cib Tuam tau hlob ua ib tug txiv neej yawg tug hluas hmoob khov khos zoo nraug ntxiag.  Nws tau mus ua si nrog tej hluas nkauj.  Nws tham tau ib tug hluas nkauj lub npe hu ua Ntxawm no.  Ntxawm nws kuj muaj plaub tsib tug, os, phooj ywg los yog cov viv ncaus kwv tij uas lawv pheej tuaj nrog nws ua paj ntaub.  Ces nkawv yeej sib nyiam thiab nkawv yeej sib hlub kawg li, tiam sis Cib Tuam pheej tsis tau yuav nws vim Cib Tuam, ws, tsis muaj nyiaj, tseem yuav tos seb hnub twg muaj nyiaj mam li yuav nws. 

 

Ces lub sij hawm tsis ntev tsis ntau ntawd, tau muaj ib tug yawg, nws yog neeg muaj nyiaj, nws niam nws txiv yog neeg muaj nyiaj, nws lub npe hu ua Pheej Taig no, kuj tau tuaj cuam tshuam thiab. Thaum Pheej Taig tuaj txog ces niam no, os, Pheej Taig tham mam twb tsis yog los, niam no, aws, Ntxawm cov niag viv ncaus, mas niam luag ntsuag qees hais tias, “Ua cas koj yuav ntse ua luaj es koj yuav hais yog tag npaum lid.” Mm.  Twb tsis txaus luag los lawv niam luag luag luag luag luag luag mus ntev ntev kawg nkaws.  Lawv tseem hais rau Pheej Taig hais tias, “Koj hmoov zoo kwg o. Peb tus Niam Laus Ntxawm nyiam koj laid.”  Lawv tseem hais li ntawd rau nws thiab. 

 

Ces, os, thaum lub sij hawm ntawd, Pheej Taig kuj tau yuav ib lub tooj npab tuaj pub rau Ntxawm.  Ntxawm tsawv nkaws tau lub tooj npab, nws lub ntsej muag luag nyav ntsia kiag lub tooj npab tag. 

 

Nws hov ntsia kiag, niam no, aws, Pheej Taig, hais tias, “Pheej Taig, yog ua cas koj thiaj paub tias kuv nyiam lub tooj npab zoo li nod?”

 

Pheej Taig hais tias, “Kuv yeej paub hais tias koj lub tooj npab zoo li ko los mad.”

 

Ces Ntxawm cov phooj ywg uas tuaj nrog Ntxawm ua paj ntaub li txhia lub sij hawm uas lawv tuaj ntawv, lawv sib tham ntsuag qees hais tias, “Pheej Taig yog ib tug neeg ntse kawg.  Nws paub luag lub siab kawg nkaws li nawb.  Nws muaj kuab kav paub hais tias niam no Ntxawm nyiam dab tsi.”

 

Tiam sis thaum uas lub sij hawm ntawd, Cib Tuam twb xav los tau ntev lawm hais tias nws yo yuav ub yuav no los rau Pheej Taig.  Tiam sis, os, nws yuav yuav ub yuav no rau nws tus hluas nkawj, hu yuav Ntxawm no.  Thov txim qhov no.  Tiam sis nws, yog vim nws tsis muaj nyiaj xwb.  Nws yeej paub hais tias Ntxawm nyiam dab tsi thiab xav tau dab tsi.  Ces zoo li Ntxawm tus hluas nkauj txawm nyiam Pheej Taig heev zuj zus lawm.  Ces xws li Ntxawm tus hluas nkauj txawm muab uas niam no Cib Tuam, os ab tsi no, Cib Tuam tus hluas nkauj hu ua Ntxawm no txawm muab Cib Tuam tso pov tseg. 

 

(294.871) Es tab sis Pheej Taig nws tsuas tham ua si xwb.  Nws ua, niam no, kuj tsis tau tau thiab.  Ntxawm kuj tseem ua hluas nkauj nyob, tias sis, aws, lub sij hawm ntawd Ntxawm tsis kam tham Cib Tuam lawm.  Muab ib hnub Cib Tuam Pog pom hais tiam Cid Tuam quaj quaj.  Hais tias yog ua, nws pog thiaj nug nws hais tias, “Cib Tuam yog ua cas koj thiaj quaj quaj o?”

 

“Os, kuv quaj vim yog hais tias kuv yog ib tug neeg pluag.  Kuv pom lawv ib tug ntxais tod, kuv yuav mus yuav no, ib tug neeg muaj tuaj mus yuav lawm.”

 

“Es, nws yog leej twd?”

 

“Nws yog Pheej Taig.”

 

Es nws twb tsis tau hnov hais tias Pheej Taig yuav poj niam ned. 

 

“Nws yeej yog yuav xwb rau qhov hais tias Ntxawm nyiam nws heev, tiam sis tsuag yog nws tsis tau yuav tam sim nov xwb.”

 

“Ws, puam chawj los mas.  Nws mus yuav nws los mas.  Mm, Pheej Taig lawv cov neeg ntawd hais lus loj heev li o.  Cia nws mus yuav seb, mm, lawv puas hlub nws.  Lawv tsuas lam tuaj tham nws ua si xwb, xyov lawv puas hlub nws, rau qhov, ws, Pheej Taig niam thiab txiv twb qhab ib tug hluas nkauj rau Pheej Taig lawm no laiv.  Tej zaum lawv kuj yuav tsis yuav nws koj tsis txhob txhawj.” Ces Pog kuj tau hais ib lo ntxiv hais tias, “Pheej Taig lawv, thaum ub lawv kuj yog neeg txom nyem thaib.  Yeeb vim yog, niam no, Pheej Taig txiv mus khawb khawb nas kos, es nws khawb tau ib hub nyiaj, es lawv thiaj muaj nyiaj txij thaum ntawd los.  Ces lawv thiaj hais lus loj heev txij thaum ntawd los, hais lus phem heev txij thaum ntawd los.”

 

Hais li ntawd rau Cib Tuam, ces Cib Tuam kuj tsis puab tias yuav ua li cas.  Mm, ib puas yam tsav mas nyuaj rau nws heev lid.  Tiam sis tsis ntev tsis ntau ntawd xwb, Cib Tuam niam kuj cia li mob nthawv nthav ib hmos xwb tuag lawm thiab.  Ces Cib Tuam tau kev txom nyem heev, Cib Tuam tsis tau xav hais txog nws tus hluas nkauj li lawm.  Nws nco nws niam thiab nws txiv heev, thiab lawv cov kwv tij quaj heev.  Ces lawv niam tuag lawm tau ib ntus tshuav lawv pog xwb, ces nrog lawv nyob.  Ces nws yeej tsis xav hais tias nws yuav yuav poj niam. 

 

(450.657535) Tiam sis muaj ib hnub nws rov qab nco tau hais tias pog hias tias Pheej Taig lawv txiv mus khawb tau ib hub nyiaj.  Ws, yog li ntawd, cov nyiam no, tej zaum nws yuav muaj ntau vim lub teb chaws no tib neeg nyob los tau ntev lawm.  Muaj coob leej ntau tus tau ua neeg muaj nyiaj, tias sis lawv tej nyiaj txiag lawv coj mus faus cia.  Nws kuj tsis yog qhov ua niam no Pheej Taig muaj ntawd xwb, qhov Pheej Taig nrhiav tau ntawd xwb, nws yuav muaj ntau qhov.  Tiam sis yuav ua cas yus thiaj yuav mus ntsib qhov nyiaj ntawd.

 

Ces Cib Tuam xav hais tias yog li ntawd, yus yuav tau thov ntuj, thov niam, thov txiv, thov poj koob yawm txwv, thov dab teb dab chaw, es niam no yus, lawv los qhia yus mas ntshe yus thiaj yuav nrhiav tau xwb. Ces Cib Tuab thiaj li tau coj Cib Tuam ob tug kwv, xws li Keeb Lwm thiab Ciav Cawv.  Lawv mua uas niam no, lawv mua ua tau ib lub thaj xyab nyob rau pug tom plawv zoov.  Ces lawv nej hnub nej hnub mus thov thiab hlawv xyab rau lub thaj xyab ntawd.  Thov ntuj, thov teb, thov niam, thov txiv, thov xeeb teb xeeb chaws, kom los ua lawv lub siab lub ntsws, kom lawv nrhiav taus ib hub nyiaj, los yog ntau tshaj ib hub nyiaj ntawd. 

 

Lawv niaj hnub mus thov, txhos caug pes.  Os, lawv kuj coj uas niam no, lawv tus mi kwv uas Meej Sawm, los yog Mi Sawm, mus nrog lawv thov thiab.  Mi Sawm kuj tsis paub hais tias xyov lawv ua dab tsi, tiam sis Mi Sawm kuj caum cov tij laug lawv mus thov. 

 

Ces nws muaj ib hnub, ces Cib Tuam nws tsis khoom mus lawm.  Tiam sim txog lub sij hawm thov hawm lawm.  Yog li ntawd, Cib Tuam thiaj yuam Cib Tuam peb tug kwv mus thov hawm.  Ces lawv peb tug kwv ntawd thiaj li mus thov hawm.  Ces lawv mus txhos caug nuv thiab qi muag, muab taub hau rau hauv av pe ntuj, pe av.  Ces thaum lawv os tseem tsis tau tsa taub hau, twb muaj ib tug yawm saub los hais tias, “Cov mi nyuam es sawv los kuv hais nej o.”

 

(617.062014) Ces lawv tsa hau hlo, ua cas yog ib tug txiv neej yawg hmoob laus, hwj txwv dawb qas paug, plaub hau txheeb txheeb tsuab xiab, tug siab siab nkhaus nkoos.  Hais rau cov mi nyuam hais tias, “Mi nyuam es, nej tsis txhob thov thov li nej.  Ua li ntawd tej dab tej dab chaws dab niam, dab txiv, dab ntuj, dab tej, lawv tsis khoom mus ua lawv tej haus lwm.  Lawv yim, lawv pheej yuav hnov nej tej lub suab thov ntawd.  Mm, yog nej txoj hmoo txog ces tej zaum nej tsis thov los nej yeej muaj nyiaj lawm.  Yog nej txoj hmoo txog ces nej thov npaum li no lawm ces lawv yeej qhia nej yua kom nej tau nyiaj lawm.  Tiam sis tej zaum nej txoj hmoo tsis tau txog. 

 

Mm, ces thaum ntawd Keeb Lwm thiaj hais tias, “Yawm Saub, ua li thaum twg peb txoj hmoo thiaj li txhod?  Lub sij hawm twg peb txoj hmoo thiaj li txog?  Koj qhia peb es peb mam li tuaj thov hawm duad.”

 

“Od, thaum twg nej lub sij, txoj hmoo txog ces, nej thov hawm ces yuav tswm taud.  Yeeb vim hais tias lub neej no nyuaj heev.  Nyob hauv tib neeg lub neej muaj peb hom xwb.  Zoo li tus ceg kos uas muaj peb tug ces kog.  Tus ceg kos ntawd mas, nws yog ib tug, es yog ib lub uas niam no stand uas lawv coj mus ua zaub mov noj es, lawv rau lauj kaub rau sauv es tus ceg kos, tus kos, lub kos mas yog zoo li ntawd.  Mas yog ib lub stand xwb uas nws muaj peb tug ceg lawv rau ua, lawv rau taws rau es lawv ua zaub ua mov noj.  Tus nas kos thiab tus ceg kos mas nws kuj tsis yog ib tug, tus nas kos mas nws yog ib tug uas, yog ib tug “rodent” los yog ib tug uas niam no “rat” uas nws loj heev.  Nws ob tug kaus ntse heev li, muaj ntsis zoo li tus ceg kos thiab.  Nws hnyav li ntawm uas niam no  as peb caug “pound” mus rau tsib caug “pound” ntawd nawb, tus nam kos nawb.  Nws liab thiab tej tug kuj txho tej tug kuj liab.  Aws, ces qhov es Pheej Taig txiv pheej mus khawb nas kos mas, tus nas kos yog zoo li nod.  Ces qhov “definition” tus nas kos mam hais li no. 

 

(795.384260) Ces lub kos mas yog ib lub, hos niam no “cooking stand” nawb, ces zoo li ntawd.  Ces Yawm Saub piav hais tias, “Ua tij neeg nyob muaj peb hom xwb.  Ib yog yus muaj txoj hmo.  Ob yog yus muaj lub tsiv yim.  Peb yog yus muaj lub siab lub ntsws.  Yog peb qho no sau tsis tau los ua ke ces yeej tsis, ib tug tij neeg, nws yuav ua tsis tau qhov nws nyiam.  Yuav tswm mauj peb qhov no sau los ua ked.”

 

Ces Saub piav ntau ntaub-ub-o li ntau ntau rau lawv ces, lawv mloog mloog, lawv tsaug zog tag ces lawv tsim los ces xyov Saub twb khiav mus thaum twg lawd.  Ces lawv rov qab los txog tsev ces lawv los hais rau ua niam no Tij Laug Keeb, os, Cib.  Tuam hais tias, “Hnub no peb mus ces Saub los qhia peb tiag-d.”

 

“Ua li!  Es Saub qhia hais tias nyiaj nyob qhov twg-d?”

 

“Saub tsis tau qhia hais tias nyiaj nyob qhov twg-d, tab sis Saub piav txog tus ceg kos, piav txog lub tib neeg, piav txog lub siab lub ntsws, piav txog nyiaj txiag, piav txog (876.033894) kev sib hlub, piav txog . . .,” tej nyuag ub nyuag no ntawd.  “Saub hais tias yog yus tsis muaj lub siab lub ntsws tsis txhob muaj nyiaj zoo dua no-o.  Yog yus tsis muaj txoj hmoo pov rau cov nyiaj ntawd, cov nyiaj ntawd yuav ua teeb meem rau yus.  Yog yus tsis muaj lub tsiv yim yus yeej khwv tsis taus nyiaj.  Nyiaj tau dawb, aws, nws yog yus lub tsiv yim pov tsis tau, yus txoj hmoo pov tsis tau, yus lub siab lub ntsws pov tsis tau, cov nyiaj tau dawb ntawd nws yuav ua teeb meem rau yus no laid.  Saub hais ntau yam au, hais hais ces peb tsaug zog tas ces peb tsim los ces Saub twb mus lawm xwb.  Peb tsis pom Saub li xwb.” 

 

“Ua li ntag!  Aub, tsis tau, yog li ntawd mas, Saub hais tsis yog lawm.  Niam no, peb qhov ntawm Saub hais ntawd mas, os yeej tsis yog tag nrho.  Qhov ib los yog nyiaj, qhov ob los yog nyiaj, qhov peb los tseem yog nyiaj teem.  Yog ua cas kuv thiaj hais li ntawd, vim hais tias Pheej Taig, nws yeej tsis yog ib tug neeg uas zoo nraug tshaj kuv, nws yeej tsis yog ib tug neeg uas ntse tshaj kuv, nws yeej tsis txig ib tug neeg uas muaj lub siab hlub tshaj kuv.  Tias sis nws muaj txoj hmoo loj dua kuv.  Nws niam nws txiv muaj nyiaj ces nws cia li muaj nyiaj xwb.  Ces nws muaj nyiaj ces nws hais lus tsis yog los luag tej yeej hais tias yog-d.  Nws hais lus tsis ntse los luag yeej hais tias nws ntse kwg nkaus lid.  Luas, nws, xyov nws puas hlub luag los luag yeej xav hais tias nws hlub luag kwg nkaus lid, vim nws muaj nyiaj mus yuav khoom pub luag hluas nkauj-d.  Yog li mas, qhov Saub hais ntawd nws yaum kev tag li lawm.  Tag kis noj mov tsau tsau kuv mam nrog nej mus.  Peb rov qab pais thov dua.  Kom Saub cia li los nrhiav kom tau nyiaj tau peb xwb.  Nyiaj ces zoo xwb los mas, cov kwv es.  Muaj nyiaj ces txawm zoo tsis muaj nyiaj ces txawm tsis zoo xwb.  Koj yuav ntse npaum cas los, koj tsis muaj nyiaj, hais lus luag yeej tsis hais tias yog.  Koj yuav, lub siab yuav zoo npaum cas los, hlub luam tws npaum cas los, koj tsis muaj nyiaj rau luag, luag yuav cas paub hais tias koj hlub luag.  Os, koj txoj hmoo txawm zoo npaum li cas los koj tsis muaj ib pob nyiaj, yeej tsis muaj leej twg paub hais tias koj txoj hmoov zoo.  Mas tej ntawd tsis taub.  Tag kis peb rov qab mus thov dua.” 

 

(00:17:12)  Ces tag kis lawv peb leeg rov qab mus thov dua.  Ces lawv hov tsis coj lawv tus kws uas niam no Me Sawm nrog lawv mus lawm.  Lawv rov dab mus thov thov thov thov thov thov Saub ces lawv rov qav ua nkaus li qub thiab. 

 

Saub thiaj hais tias, “Cov mi nyiam-o.  Kuv hais nej yuav tau yuav los mas.” 

 

Lawv tsa hau hlo los, ces ua cas Saub twb los lawm.

 

“Yog Saub, koj hais yeej yog kwg nkaus li lawm, tiam sim thov muaj tsam thawj ib zaug rau peb.  Thov ib zaug tiag tiag li.  Peb thov muaj nyiaj.  Tso, lwm yam mam hais tom qab.” 

 

“Nej pheej ua luaj no ces, nyob pem tsob vaj khaum, ped naj.”  Ces lawv ntsia txawm muaj ib tsob ntoo nyob ped tiag.  Siab tshaj uas niam no lwm tsob.  “Ped, nyob hauv qav vaj khaum hauv muaj nyiaj.  Nej mus khawb, nej yuav tau nyiaj.” 

 

Lawv txawm cia li sawv tsees tsis thuv laj niag Saub ntawd.  Lawv sib tws huam hnyes khiav rau pem vaj khaum lawm.  Ces tseg niag Saub nyob nram no ces xyov Saub mus Saub tsev thaum twg, lawv twb tsis paub thiab. 

 

Lawv mus txog ped, aub, ua cas muaj li Saub hais tiag.  Luag hais tias nyiaj log nyiaj rau hauv es nyiaj ua pa es nyiaj cov pa ntshawb ntshawb tsob vaj khaum sab nrad dub tag no.  Muaj li ntawd tiag.  Ces lawv thiaj li rov qab los txog tsev, tab sis mas kuj tsaus ntuj lawm thiab.  Ces lawv thiaj li los, mus tsis tau lawm ces lawv thiaj li los tsev.  Lawv los pw ces lawv los ua zaub ua mov qab qab noj tsau tsau ces hmo ntawd lawv twb pw tsis tau, tsis tsaug zog li.  Tag kis ces lawv kwv hlua kwv taum txhob, kwv taus, kws txuas pais khawb.  Mus khawb kiag pig poog, ces muaj ib daim lag zeb.  Khawb kiag daim zag zeb, muaj daim niag zeb ntawd tsa hlo cas muaj ib lub hub nyob hauv tiag-o.  Ces lawv khawb kiag lub hub nkig kiag, lawv dawj kiag tau lub hub los.  Aub!  Ua cas, muab lub ncauj hub qhib kiag ua cas yog nyiag choj xwb.  Ces muab coj los suav tsuag tsuag, muaj plaub caug choj.  Tiam sis thaum lawv khawb tau ntawd twb yog hnub qaij lawm vim tias lub hub loj heev, thiab lawv dawj nyuaj heev. 

 

(Cont.)


The views and opinions expressed in this page are strictly those of the page author.
The contents of this page have not been reviewed or approved by the University of Minnesota.